Co wolno, a czego nie wolno w lesie? Pies, grzyby, ognisko – za co grozi kara?

Wracasz z grzybobrania z pełnym koszykiem, pies biegnie kilka metrów przed Tobą, a na leśnej drodze stoi strażnik z blokiem mandatów. Przecież tu nikogo nie ma – to zdanie słyszę od klientów najczęściej. Tymczasem las ma własne, dość szczegółowe przepisy, a część zachowań, które wielu osobom wydaje się niewinna, jest wykroczeniem. Kilka innych może skończyć się sprawą karną.

Co mówi przepis

Zasady zachowania w lesie wyznacza ustawa o lasach, a kary za ich łamanie przewiduje głównie Kodeks wykroczeń (rozdział o wykroczeniach przeciwko mieniu i lasom, art. 148-166). Ważne: ustawa o lasach obowiązuje w lasach bez względu na formę własności (art. 2), więc zakazy dotyczą też lasów prywatnych.

Katalog zakazów w lesie jest w art. 30 ust. 1 ustawy o lasach. Zabrania się m.in.: zaśmiecania, niszczenia grzybów i grzybni, rozgarniania ściółki, biwakowania poza wyznaczonymi miejscami, płoszenia i chwytania dzikich zwierząt, hałasowania oraz puszczania psów luzem. Osobno art. 30 ust. 3 zakazuje rozniecania ognia poza wyznaczonymi miejscami – i to nie tylko w lesie, ale też w odległości do 100 m od jego granicy.

Najczęstsze sytuacje – co grozi

Pies luzem. Kto puszcza psa luzem w lesie, popełnia wykroczenie z art. 166 Kodeksu wykroczeń. Grozi za to grzywna albo nagana. Wyjątki dotyczą m.in. polowań oraz szkolenia i akcji psów ratowniczych i służbowych. Warto wiedzieć, że w komentarzach i opracowaniach wskazuje się, że „puszczanie luzem” może obejmować też sytuację, gdy pies po prostu biega bez kontroli opiekuna – nie trzeba go więc wypuszczać celowo. Jeśli pies jest agresywny, dochodzi jeszcze art. 77 KW (brak środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia).

Grzyby. W lasach państwowych zbiór runa leśnego na własne potrzeby jest co do zasady dozwolony (art. 27 ustawy o lasach), ale z uwzględnieniem zakazów wstępu i oznakowanych miejsc zabronionych. Zbieranie grzybów w miejscu, gdzie jest to zakazane, albo sposobem niedozwolonym, to wykroczenie z art. 153 § 1 pkt 4 KW (grzywna do 250 zł albo nagana). Osobne wykroczenie to rozgarnianie ściółki i niszczenie grzybów lub grzybni (art. 163 KW – grzywna albo nagana). Czyli kopanie w ściółce grabiami czy kijem „żeby znaleźć więcej” nie jest dozwolone.

Ognisko i ogień. Rozpalenie ogniska poza wyznaczonym miejscem narusza zakaz z art. 30 ust. 3 ustawy o lasach, a niedozwolone używanie otwartego ognia jest wykroczeniem z art. 82 § 1 KW (areszt, ograniczenie wolności albo grzywna – i to grzywna aż do 30 000 zł). Jeśli z ogniska powstanie pożar zagrażający życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, to już przestępstwo z art. 163 Kodeksu karnego: za działanie umyślne grozi od roku do 10 lat więzienia, a za nieumyślne od 3 miesięcy do 5 lat.

Śmiecenie. Zaśmiecanie lasu, zanieczyszczanie gleby lub wody, wyrzucanie odpadów: ograniczenie wolności albo grzywna nie niższa niż 500 zł (art. 162 § 1 KW). Jeżeli ktoś zakopuje, składuje lub zatapia odpady w lesie – areszt, ograniczenie wolności albo grzywna nie niższa niż 1000 zł (art. 162 § 2 KW). Sąd może też orzec obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego.

Wjazd do lasu. Ruch pojazdem silnikowym, zaprzęgowym i motorowerem jest dozwolony drogami publicznymi, a drogami leśnymi tylko tymi, które są oznakowane drogowskazami dopuszczającymi ruch (art. 29 ustawy o lasach). Postój na drogach leśnych tylko w oznakowanych miejscach. Jazda konna – wyłącznie drogami wyznaczonymi przez nadleśniczego. Wjazd tam, gdzie jest to niedozwolone, albo pozostawienie pojazdu w miejscu nieprzeznaczonym do tego, to wykroczenie z art. 161 KW (grzywna). Dotyczy to także quadów i motocykli.

Chrust, szyszki, mech, zioła. Wydaje się drobiazgiem, ale art. 153 § 1 KW wprost wymienia zbieranie w cudzym lesie mchu, ściółki, gałęzi, kory, szyszek, ziół, wrzosu czy trawy, a także nacinanie drzew i wydobywanie żywicy lub soku brzozowego (grzywna do 250 zł albo nagana). Wyrąb gałęzi, korzeni lub krzewów i zabieranie ich to art. 148 KW (grzywna, a sąd może orzec nawiązkę do 500 zł).

Zwierzęta. Złośliwe płoszenie, ściganie, chwytanie, ranienie lub zabijanie dzikich zwierząt w lesie to wykroczenie z art. 165 KW (poza polowaniem i ochroną lasu). Za wybieranie jaj i piskląt, niszczenie gniazd, lęgowisk, nor i mrowisk grozi grzywna albo nagana (art. 164 KW).

Drewno z lasu. Tu granica między wykroczeniem a przestępstwem to 800 zł. Wyrąb drzewa w lesie w celu przywłaszczenia albo zabranie wyrąbanego lub powalonego drzewa, gdy jego wartość nie przekracza 800 zł, to wykroczenie z art. 120 KW – i Sąd orzeka nawiązkę w wysokości podwójnej wartości drzewa. Powyżej tej kwoty zastosowanie ma art. 290 Kodeksu karnego: odpowiedzialność jak za kradzież, plus nawiązka w podwójnej wartości drzewa dla pokrzywdzonego.

Kiedy robi się naprawdę poważnie. Niszczenie lub uszkadzanie roślin, zwierząt, grzybów albo ich siedlisk na terenie objętym ochroną (np. w parku narodowym czy rezerwacie), jeśli powoduje istotną szkodę, to przestępstwo z art. 181 § 2 KK, zagrożone grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Podobnie art. 187 KK (niszczenie chronionych terenów).

Co to oznacza w praktyce – gdy zatrzyma Cię strażnik

Pracownicy Lasów Państwowych mają uprawnienia do nakładania mandatów karnych za część wykroczeń leśnych. Przy kontroli:

• poproś o legitymację i zapytaj, o jakie konkretnie zachowanie chodzi,
• nie jesteś zobowiązany przyjąć mandatu. Możesz go odmówić – wtedy sprawa trafia do Sądu (wniosek o ukaranie), o czym pisałem w osobnym wpisie o odmowie przyjęcia mandatu,
• zanim podpiszesz cokolwiek, przeczytaj dokładnie, co jest w opisie czynu – to ten opis będzie podstawą ukarania,
• wykroczenie nie jest wpisywane do Krajowego Rejestru Karnego, ale kara za nie jest realna (grzywna, a przy ogniu i śmieceniu także areszt lub ograniczenie wolności).

Najczęstsze błędy

• „To mój pies, słucha mnie, więc może biegać.” Przepis nie zależy od tego, jak dobrze wychowany jest pies. Liczy się to, że biega luzem.
• „To las prywatny, tu zasad nie ma.” Ustawa o lasach obowiązuje w każdym lesie, a właściciel może dodatkowo zakazać wstępu (art. 28).
• „Tylko małe ognisko.” Rozmiar nie ma znaczenia – zakaz dotyczy rozpalania poza wyznaczonymi miejscami, także do 100 m od granicy lasu.
• „Chrust na zimę to nie kradzież.” Zbieranie gałęzi w cudzym lesie to wykroczenie z art. 153 KW, a wyrąb drzewa to już poważniejsza sprawa.
• „Grzyby wolno zbierać wszędzie.” Nie tam, gdzie obowiązuje zakaz wstępu albo oznakowanie zakazu zbioru, a w parkach narodowych i rezerwatach obowiązują dodatkowe zasady.
• Przyjęcie mandatu „dla świętego spokoju” bez sprawdzenia, czy zarzut jest trafny – zwłaszcza jeśli ktoś poza mandatem grozi sprawą karną.

Jeśli dostałeś mandat, wezwanie z Sądu albo masz wątpliwości, czy zarzut dotyczący zachowania w lesie jest trafny, opisz sytuację w formularzu kontaktowym – odpowiem, jak wygląda to w Twoim przypadku.